Huur je weleens een zzp'er in voor een project? Dan is dit het jaar om je contracten nog eens goed te lezen. Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid definitief van tafel, en in 2026 komt daar een nieuw wapen bij: de Belastingdienst mag nu ook boetes uitdelen als blijkt dat je bewust de regels hebt genegeerd. Voor veel ondernemers klinkt dit nog als een ver-van-mijn-bedshow, tot de eerste aanslag op de deurmat valt.
Het gedoogbeleid is voorbij, maar niet helemaal
Tien jaar lang keek de Belastingdienst grotendeels de andere kant op bij twijfelgevallen over arbeidsrelaties. Die periode is voorbij. Sinds begin 2025 controleert de fiscus weer actief, en kan hij loonheffingen naheffen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. 2026 geldt daarbij als overgangsjaar: er komt nog geen verzuimboete voor administratieve fouten, maar wie willens en wetens een zzp'er inhuurde terwijl de feitelijke werksituatie meer op een dienstverband leek, riskeert nu wel een vergrijpboete. Die volledige normalisering is uitgesteld tot 2027, met een ingroeimodel dat doorloopt tot 2030.
Belangrijk om te beseffen: de regels zelf zijn niet veranderd. Wat telt, is altijd al de feitelijke uitvoering geweest, niet wat er op papier staat. Werkt iemand structureel volgens jouw planning, gebruikt hij jouw apparatuur en kan hij zich niet zomaar laten vervangen? Dan kwalificeert die relatie fiscaal al snel als een dienstbetrekking, ongeacht hoe de overeenkomst heet.
Zo hoog kunnen de boetes oplopen
Bij bewezen opzet of grove schuld kan de Belastingdienst een vergrijpboete opleggen die kan oplopen tot honderd procent van de nageheven belasting. Tel daar de naheffing zelf bij op en je hebt in één keer een aardige tegenvaller te pakken, zeker als het om meerdere zzp'ers over meerdere jaren gaat. Voor kleinere bedrijven die op krappe marges draaien, kan zo'n naheffing het verschil maken tussen een goed en een slecht jaar. Wie zijn prijzen toch al onder de eigen kostprijs houdt, doet er goed aan om hier eens goed naar te kijken.
Verzuimboetes, de administratieve boetes voor onbedoelde fouten, volgen pas per 1 januari 2027. Dat geeft je dus nog een jaar om je zaken op orde te krijgen zonder dat een simpele misser meteen een boete oplevert. Bewuste risico's nemen is inmiddels wel een ander verhaal.
Deze sectoren liggen onder een vergrootglas
De Belastingdienst werkt risicogericht: via data-analyse worden signalen over mogelijke schijnzelfstandigheid opgepikt en daarna handmatig beoordeeld. Zorg, kinderopvang en bouw krijgen daarbij extra aandacht, net als de intermediairsector, waar bureaus zzp'ers doorplaatsen bij opdrachtgevers. Val je buiten die sectoren, dan ben je niet automatisch veilig. Volgens de Belastingdienst zelf komt het risico op schijnzelfstandigheid in alle branches voor, en wordt er niet doelbewust op een specifieke doelgroep gejaagd.
Een bedrijfsbezoek is meestal de eerste stap. Pas als daar aanleiding toe is, volgt een uitgebreider boekenonderzoek over een heel jaar. Dat betekent dat je niet per se meteen een brief krijgt als er iets mis is, maar dat een controle wel kan escaleren zodra de inspecteur twijfels heeft.
Wat je deze maand nog moet nalopen
Loop per lopende opdracht na of de praktijk overeenkomt met het contract. Werkt een zzp'er al maanden fulltime op jouw locatie, onder jouw leiding, zonder dat hij ooit iemand anders stuurt om het werk over te nemen? Dan is dat een signaal, hoe de overeenkomst ook heet. Leg vast waarom je voor een zzp-constructie hebt gekozen, welke vrijheid de zelfstandige daadwerkelijk heeft, en welk ondernemersrisico hij zelf draagt, bijvoorbeeld via eigen materiaal, eigen klanten of een aansprakelijkheidsverzekering.
Twijfel je of een functie structureel personeel vraagt in plaats van een zzp'er? Overweeg dan alternatieven voor uitbreiding die niet meteen een vast contract vereisen. Sommige bedrijven kiezen inmiddels voor een andere inrichting van de werkweek om met bestaand personeel meer capaciteit vrij te maken, en anderen zetten eerst in op slimmer werken met bestaande tools voordat ze een nieuwe kracht aantrekken. Beide routes verkleinen de druk om structureel werk via een zzp-constructie te blijven inrichten.
Reserveer daarnaast een financiële buffer voor het geval een naheffing toch binnenkomt. Wie toch al worstelt met te lage marges door achterstallige prijsverhogingen, heeft straks minder ruimte om zo'n tegenvaller op te vangen. Voor de actuele beoordelingscriteria en het handhavingsplan verwijst de Belastingdienst zelf naar de eigen pagina over schijnzelfstandigheid.
Waarom wachten tot 2027 een dure gok is
De verleiding is groot om dit onderwerp nog even te laten liggen. Er zijn tenslotte nog geen verzuimboetes, en de volledige handhaving komt pas over een paar jaar op stoom. Maar naheffingen lopen nu al, en de eerste vergrijpboetes van dit jaar tikken al binnen bij opdrachtgevers die bewust de andere kant op keken. Een controle die dit jaar start, kijkt terug tot januari 2025, dus hoe langer je een risicovolle constructie laat voortbestaan, hoe groter het bedrag waarover uiteindelijk wordt afgerekend.
Het is een kwestie van nu een middag investeren in het naar de feiten kijken, of straks een veelvoud daarvan kwijt zijn aan naheffing en boete. Voor de meeste ondernemers is dat geen moeilijke rekensom.