Je CRM draait op AWS, je mail loopt via Google Workspace of Microsoft 365, en voor een snelle tekst of samenvatting open je waarschijnlijk ChatGPT of Claude. Niets vreemds aan, want die tools werken gewoon goed. Maar nieuw onderzoek laat zien hoe groot de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven inmiddels is, en hoeveel ondernemers daar zelf eigenlijk niets aan doen.
Bijna de helft van het mkb leunt zwaar op Amerikaanse cloud
Uit het Cybertrends-rapport 2026 van ABN AMRO blijkt dat 46 procent van het Nederlandse mkb deels of sterk afhankelijk is van Amerikaanse cloud- en AI-aanbieders. Bij zzp'ers ligt dat percentage met 35 procent iets lager, bij grootbedrijven juist hoger: 60 procent. Logisch ook, want grote bedrijven draaien vaak al jaren op Microsoft Azure of Amazon Web Services en daar stap je niet in een weekend vanaf.
Niet elk bedrijf vindt dat een probleem. David Behrens, mede-oprichter van Ping Media, vertelt in dat ABN AMRO-onderzoek dat zijn bedrijf bewust de andere kant op ging: "De hosting, distributie en AI die we gebruiken, draaien volledig op onze eigen Europese systemen." Dat is nog een uitzondering, maar wel een signaal dat het kan.
ChatGPT, Claude en Gemini winnen het ruim van elk Europees alternatief
Zodra je kijkt naar welke AI-tools ondernemers daadwerkelijk gebruiken, wordt het beeld nog scherper. Uit de Data & AI Monitor van Xebia, gehouden onder meer dan 400 organisaties in Nederland, België en Luxemburg, gebruikt 57 procent ChatGPT van OpenAI. Claude van Anthropic volgt met 45 procent en Gemini van Google met 32 procent. Een Europees alternatief staat nergens in de buurt van die cijfers.
Toch vindt 82 procent van de ondervraagde organisaties dat Amerikaanse techbedrijven te veel macht hebben op het gebied van data en AI, en wil 85 procent dat Europa hier een stevigere tegenmacht vormt. Het probleem is dat die mening weinig gevolgen heeft: slechts 15 procent heeft al concrete stappen gezet richting Europese of soevereine infrastructuur, en 42 procent heeft digitale soevereiniteit nog helemaal niet op de agenda staan.
Mariam Halfhide, Principal Consultant Data & AI Strategy bij Xebia, geeft ondernemers een praktisch advies mee: "Vervang niet alles tegelijk, breng eerst je kritieke afhankelijkheden in kaart en houd keuzevrijheid." Dat klinkt simpel, maar in de praktijk weten veel bedrijven niet eens precies welke data bij welke Amerikaanse partij staat opgeslagen. Wil je daar structureel grip op krijgen, dan is het slim om eerst te bepalen welke automatiseringstool echt bij je bedrijf past voordat je een nieuwe leverancier kiest.
Brussel trekt 264 miljard euro per jaar uit als argument
De afhankelijkheid speelt ook op Europees niveau, en daar wordt nu echt op gereageerd. Volgens de NOS geeft de Europese Unie jaarlijks ongeveer 264 miljard euro uit, grotendeels aan Amerikaanse IT-diensten. De Europese Commissie presenteerde daarom een plan om de capaciteit van Europese datacenters binnen zeven jaar te verdrievoudigen, de Europese chipindustrie te stimuleren en open source software vaker te laten gebruiken, zeker door overheden.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen verwoordde het volgens de NOS zo: "We kunnen het ons niet veroorloven om afhankelijk te zijn van anderen." KPN-bestuursvoorzitter Joost Farwerck ziet in de praktijk al dat klanten daar bewuster mee omgaan: "Er is op dit moment een grote vraag naar die Europese soevereine oplossing." Een woordvoerder van Microsoft liet weten het doel te steunen, maar benadrukte dat dit moet gebeuren "op basis van openheid, samenwerking en eerlijke concurrentie."
Het plan moet nog langs het Europees Parlement en de lidstaten, dus dit is geen wet die morgen ingaat. Maar de richting is duidelijk, en dat past bij de bredere trend dat geopolitiek steeds vaker een vast onderdeel van de strategie-agenda wordt van ondernemers die verder kijken dan hun eigen markt.
Wat dit voor jouw bedrijf betekent
Je hoeft niet morgen al je Amerikaanse software de deur uit te doen, en voor de meeste bedrijven is dat ook helemaal niet realistisch. Waar je wel iets aan hebt, is een eerlijke inventarisatie: welke data staat waar, welke tool is vervangbaar en welke niet, en wat gebeurt er als een leverancier morgen de voorwaarden wijzigt of de toegang beperkt. Dat is precies het advies dat Halfhide geeft, en het kost je een middag, geen half jaar.
Let er daarbij ook op dat afhankelijkheid van AI-tools niet alleen een strategisch risico is, maar ook een juridisch verhaal wordt. Binnen de EU gelden inmiddels regels die bepalen wat je wel en niet mag met AI in je bedrijfsprocessen, en die transparantieplicht raakt ook kleinere ondernemingen die AI gebruiken richting klanten.
Voor sommige bedrijven is een Europese aanbieder voor specifieke onderdelen, zoals hosting van klantgegevens, inmiddels een haalbare stap. Voor andere blijft een Amerikaanse partij voorlopig de beste keuze. Het gaat er niet om dat je een politieke keuze maakt, maar dat je weet waar je staat voordat iemand anders die keuze voor je maakt.